Tylko na chwilę przedsiębiorcy odetchnęli od scenariusza, w którym inspektor PIP jednym ruchem przekształci umowę cywilnoprawną w umowę o pracę. Temat ponownie został przeprocesowany przez Sejm i Senat, a 2 kwietnia 2026 r. ustawa została podpisana przez Prezydenta. Przekształcenie umowy odbędzie się w procesie bardziej przyjaznym stronom, przede wszystkim pominięto wprowadzenie rygoru natychmiastowej wykonalności decyzji inspektora PIP.
Cel wprowadzenia zmiany się nie zmienił – to przede wszystkim bardziej efektywne i skuteczne egzekwowanie przestrzegania przepisów prawa pracy oraz poprawa sytuacji osób wykonujących pracę zarobkową w obszarze przeciwdziałania zjawisku omijania przepisów prawa pracy przez nieuprawnione zastępowanie stosunku pracy umowami cywilnoprawnymi lub faktycznego świadczenia pracy bez zawarcia umowy.
Jakie zmiany przyniesie nowa ustawa?
- W sprawach o ustalenie istnienia lub treści stosunku pracy Państwowa Inspekcja Pracy będzie miała prawo wytaczania powództwa na rzecz obywateli, a także wstępowania, za zgodą powoda, do postępowania w tych sprawach w każdym jego stadium.
- Właściwy organ Państwowej Inspekcji Pracy będzie uprawniony do stwierdzania, w drodze decyzji, istnienia stosunku pracy – w sytuacji, kiedy zawarto umowę cywilnoprawną lub kiedy osoba faktycznie świadczy pracę za wynagrodzeniem w warunkach, w których powinna być zawarta umowa o pracę, przy czym warunkiem wydania decyzji jest niewykonanie wcześniej wydanego polecenia w tej sprawie.
- Przed wydaniem decyzji Inspektor PIP będzie zobowiązany do wysłuchania stron, a wola stron ma być brana pod uwagę w całym procesie wydawania decyzji, choć na ten moment nie wiadomo w jakim stopniu.
- Decyzje PIP co do zasady nie mają mieć skutku wstecz, z wyjątkiem jednak, gdy okręgowy inspektor PIP skieruje do sądu powództwo. W tej sytuacji postępowanie sądowe pozostaje jedyną drogą umożliwiającą uzyskanie skutków wstecznych w zakresie przekształcenia stosunku cywilnoprawnego w stosunek pracy. Skutek retroaktywny może zatem wynikać wyłącznie z prawomocnego orzeczenia sądu pracy.
- Podmiot, który przed dniem wejścia w życie zmienionej ustawy o PIP zawarł z osobą wykonującą pracę umowę cywilnoprawną lub na rzecz którego osoba faktycznie świadczy pracę za wynagrodzeniem, mimo że stosunek ten spełnia wszystkie cechy stosunku pracy i który w terminie 12 miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy dobrowolnie doprowadzi do stanu zgodnego z prawem przez zawarcie umowy o pracę, nie podlega odpowiedzialności określonej w art. 281 § 1 pkt 1 ustawy Kodeks pracy (kara grzywny za wykroczenie przeciwko prawom pracownika). Nie wiadomo jednak co w przypadku, gdy w czasie między wejściem w życie zmienionej ustawy o PIP a upływem 12 miesięcy, PIP rozpocznie w podmiocie kontrolę.
W związku z nowymi przepisami podmiotom zainteresowanym pozostaje przygotować się do zmiany poprzez rewizję swoich umów i obserwowanie, jak w praktyce będzie wyglądała egzekucja nowych uprawnień.
Zmiany w przepisach a profesjonalna obsługa kadrowo-płacowa
Zmiany w ustawie o Państwowej Inspekcji Pracy oznaczają dla pracodawców konieczność jeszcze większej dbałości o zgodność procesów kadrowo-płacowych z obowiązującymi przepisami. Szersze uprawnienia kontrolne, większy nacisk na prawidłowość zatrudnienia oraz rosnące znaczenie dokumentacji pracowniczej sprawiają, że obszar kadr i płac jest coraz bardziej istotnym elementem związanym z bezpieczeństwem organizacji.
Profesjonalna obsługa kadrowo-płacowa to dziś nie tylko wsparcie administracyjne, ale przede wszystkim zabezpieczenie przed ryzykiem prawnym i organizacyjnym. Pozwala na bieżąco monitorować zgodność procedur z przepisami, właściwie przygotować dokumentację oraz szybciej reagować na ewentualne nieprawidłowości. Dzięki temu pracodawcy mogą prowadzić działalność z większą pewnością, że ich praktyki w obszarze zatrudnienia odpowiadają aktualnym wymaganiom i są gotowe na wzmożoną kontrolę ze strony PIP.
Autorką artykułu jest Katarzyna Makowska, dyrektor ds. zarządzania ryzykiem biznesowym i compliance
